Verslag presentatie genomineerde architectuurontwerpen nieuwe Appèlwoning 12 mei 2015

 

 

                     In 2015 is het vijftig jaar geleden dat er 96 Appèl-woningen in de wijk Kerschoten werden gebouwd. Op 19 december 2014 heeft de Belangenvereniging Het Appèl-Kerschoten met het overhandigen van de “sleutel van de toekomst” aan wethouder Olaf Prinsen van de Gemeente Apeldoorn en aan een eerste bewoner van de Appèl-woning, een nieuw appèl gedaan op zowel bewoners als de gemeente om een hernieuwd veranderingsproces in gang te zetten.

De prijsvraag georganiseerd door Architectuurcentrum Bouwhuis speelt hier op in en heeft als doel een toekomstvisie te ontwikkelen voor de Appel woningen en de directe woonomgeving vanuit een vernieuwd casco denken in directe relatie tot de openbare ruimte.

 

Marjolein Tillema, KEN-regisseur, komt als eerste aan het woord en zal ook de rest van de avond, de presentaties en discussie, begeleiden. KEN staat voor ‘Kerschoten energieneutraal’. Een initiatief waar diverse partijen, als bewoners, de gemeente, woningbouwverenigingen en energiebedrijven nauw samenwerken om aan te tonen dat het nu al haalbaar is om energieneutrale gebieden te ontwikkelen. GEN (Gebieden Energie Neutraal) wil, samen met de mensen in Apeldoorn, een gemeenschappelijk gedragen plan ontwikkelen voor een energieneutraal Kerschoten. Het doel is dat over circa 15 jaar alle energie die nodig is, duurzaam wordt opgewekt in het gebied zelf. Naar aanleiding van het 50 jarig bestaan van de Appelwoning is er een fototentoonstelling georganiseerd door KEN samen met de bewoners uit de wijk. Het is niet alleen bedoeld om 50 jaar terug te kijken, maar juist ook naar de toekomst, want wat is de toekomst voor deze Appèl-woningen.

Eigenlijk wordt er naar 50 jaar een appèl gedaan op de politiek en de huidige bewoners; hoe blijven deze woningen goed benut en dus toekomstbestendig?

En dat in een wijk en daarbinnen dus ook de Appèl-woningen, die door de Rijksdienst voor het Culturele erfgoed zijn aangewezen als een “wederopbouw gebied van nationaal belang”.

 

BGO architecten trapt de eerste presentatie af met een plan voor vernieuwd casco denken. Robert Geurten, Jan Overeem en Ruud van Bochoven hebben aan het plan gewerkt. De prijsvraag trok de aandacht van deze architecten aangezien zij momenteel al bezig zijn met een uitbouw van een Appèl-woning in deze wijk voor een ouder echtpaar dat minder mobiel wordt. Ze hebben zich dus al verdiept in de materie.

De centrale vraag van de bewoners is dan ook; “Hoe kan ik hier de rest van mijn leven blijven wonen”. Het antwoord luid als volgt; Een levensloopbestendige woning realiseren, een uitbouw toevoegen van 4 meter waarin een badkamer en een slaapkamer in gesitueerd kunnen worden, rolstoeltoegankelijk maken van begane grond, splits eventueel boven en beneden, zodat er 2 woningen ontstaan. Een grondgebonden (levensloopbestendige woning) en een volledig appartement met 2 woonlagen, eventueel voor starters. Het blijven individuele woningen, waardoor maatwerk het antwoord is op de toekomstplannen. Voor de architectonische aanpassingen aan de woning betekent dit dat er aan de voorzijde een extra portaal wordt toegevoegd, dus een gemeenschappelijke entree met ieder de eigen voordeur en de meterkasten. De uitbouw van 4 meter snoept wat ruimte van de tuin weg, die  8 a 9 meter diep is, maar er blijft voldoende over, al is niet iedere tuin gelijk van de Appèl-woningen. De uitbouw zorgt gelijk voor de mogelijkheid tot buitenruimte voor de woning erboven. Dit idee laat zien hoe er op een relatief simpele manier een levensloopbestendige woning gerealiseerd kan worden. Er is zelfs nagedacht over een koppeling, door middel van een gang, naar een zorgkantoor en een gemeenschappelijke woonkamer voor de zorgbehoevende bewoners. De ouderen kunnen in de wijk en hun woning blijven wonen en door het toevoegen van de starterwoningen op de 1e en 2e verdieping komen er dus ook weer jongere bewoners naar de wijk toe.

Stephen Warren van Witteveen architecten start de presentatie met de titel van hun project; “Ruimte- Goed voor elkaar”. Samen met Martijn van Lith heeft hij vol passie gewerkt aan deze prijsvraag. Niet heel gek, gezien de verwevenheid van Witteveen architecten en de oorspronkelijke ontwerper van de Appèl-woning, dhr. Van der Weerd. De originele tekeningen zijn nog aanwezig bij Witteveen architecten en daar is tijdens deze opgave dankbaar gebruik van gemaakt.

Het idee is een handreiking te geven voor diverse mogelijkheden die deze wijk en de Appèl-woning bieden. Een stimulans voor het verbijzonderen van de ruimtelijke beleving. Daarbij zijn wel een aantal kernwaarden belangrijk volgens Stephen, het behouden van karakter en structuur van de woningen en de wijk.  De aanpassing aan de woning moet altijd een eigen keuze zijn of dit nu een verbouwing is of het transformeren naar levensloopbestendige woning en dit bij voorkeur vergunningvrij. De (op)waardering en herinrichting van de publieke ruimte speelt een belangrijke rol en daarbij het toevoegen van diverse woningtypes; senioren- en starterwoningen. Daarnaast dienen de bewoners geadviseerd te worden over duurzaamheid en energiebeheer in aansluiting op het gebruik en de type woning.

In een uitgewerkt plan wordt gevisualiseerd hoe de buurt eruit kan zien met de toevoeging van de nieuwe woning types. Dit zijn dan ook echt nieuwbouwblokjes, passend in het straatbeeld en gebruikmakend van de ruimte die er nu is voor de garageblokken. Er zullen een aantal garages weggehaald moeten worden, maar daar komt variatie voor terug. Twee senioren woningen op de begane grond en daar boven twee starterwoningen. Het beeld van saaie garage boxen is daarmee verdwenen. Daarnaast dient de straat meer een woonstraat te worden, dus een andere bestrating en meer groen toevoegen. Het mag wel wat huiselijker worden. De openbare ruimte wordt opnieuw geordend en de kenmerken die nu als goed beoordeeld worden door bewoners, kunnen worden versterkt door meer toe te voegen.

Er wordt gepleit voor een beperkte uitbouw, die niet vastgeplakt zit aan de achtergevel, maar door middel van een ‘glasstraat’ aan de woning is verbonden. Dit geeft een licht en ruimtelijk effect, zowel binnen als buiten, wat aansluit bij het woning type en wat de bestaande architectuur in zijn waarde laat. Er worden diverse plattegronden gepresenteerd met daarin de diverse opties van gebruik van deze uitgebouwde woning. Er is veel mogelijk, ook een complete woning op de begane grond. Een erker aan de voorzijde behoort ook nog tot de opties om het optimale woonplezier op de beneden verdieping te realiseren. Duurzaamheid is een bewustwordingsproces, er zijn diverse mogelijkheden om deze woningen te isoleren en energiezuiniger te maken. Mooi zou zijn om dit collectief te doen, maar geef de bewoner vooral de ruimte en daarin een eigen keuze. Het huis blijft dus wel groot, ondanks een aanpassing van eventuele voorzieningen op de begane grond.

Architect Ed Euser en Hans Smelt Vastgoedmanagement sluiten met hun presentatie de reeks van drie uitgekozen plannen af. Dat doen zij met het ‘cafetaria’ model. Het is bijna als een menu van kant en klare hapjes, voor ieder wat wils en gelijk te overzien wat het ongeveer zal kosten. Dit is bedoeld om gelijk nu te kunnen transformeren naar de behoefte, maar ook om de toekomst in beeld te houden; hoe is de situatie in 2030 of in 2045? De plannen worden gepresenteerd met behulp van fictieve bewoners. In 2015 laat men een stel zien dat acuut een rolstoel toegankelijke woning nodig heeft. Dit kan met behulp van een zorg satelliet als tijdelijke extra ruimte verbonden aan de woning, die eventueel collectief aan te schaffen is en dus te verplaatsen wanneer de behoefte anders wordt. Als later bijvoorbeeld blijkt dat er toch behoefte is aan een permanente uitbouw, is dat ook mogelijk in het plan van Euser.  Maar deze permanente uitbouw, die in 2030 geschikt is voor grondgebonden wonen, moet in 2045 misschien weer beschikbaar zijn voor een gezin, met een ruime leefkeuken in de uitbouw.

Er wordt verder gekeken dan de uitbouw. Ook het koppelen van 2 woningen wordt als ‘hapje’ gepresenteerd. De begane grond van de 2 woningen zou dan een appartement kunnen zijn en de etages daarboven, van beide woningen, ook een royaal appartement. In deze situatie kan er zelfs een volwaardige lift ingebouwd worden.

De publieke ruimte en het straatbeeld komt niet helemaal aan bod, maar er is wel nagedacht over ontmoetingsplekken achter de woningen. Het is een eenvoudige ingreep maar kan voor mensen die steeds vaker gebonden zijn aan hun woning, wel een belangrijke en gewenste toevoeging zijn.

Het verduurzamen van de woning is hier ook in aansluiting met de overige presentaties; er is van alles mogelijk, maar bepaal per situatie waar je welk middel het best kunt inzetten. Het dak isoleren en vol leggen met zonnepanelen lijkt een zinvol idee, het brengt veel energie op. De gevels aan de buitenzijde isoleren doe je samen, omdat dit een beeldbepalend element is.

Marjolein vult aan op de presentaties dat de wijk ontzettend populair is, mensen wonen lang in de buurt en kinderen die er op gegroeid zijn verhuizen er zelfs naar terug. Dus zowel de Appèl-woning als de wijk, en de sociale waarden hiervan, zijn geliefd. De basis is goed en daardoor blijven mensen graag op deze plek. Als het publiek tenslotte gevraagd wordt te kiezen tussen de drie plannen lijkt de meerderheid te kiezen voor het goed gevisualiseerde plan van Witteveen architecten.

Daarop vult Henry Huiskamp, stedenbouwkundige Gemeente Apeldoorn, aan dat dit een voorbeeld is van duurzaamheid, omdat  het na 50 jaar nog zo prettig wonen is. Dit heeft te maken met de stramienmaat van de woning, maar ook met het gebruik van licht, lucht en ruimte in de woning. Daar kunnen we tot op heden nog van leren en gebruikmaken aldus Henry. Hij is dan ook blij met de gepresenteerde plannen.

 

 

Het jury oordeel wordt gepresenteerd door Ed van Gent, stedenbouwkundige.

De complete jury bestaat uit Vincent van Oordt, directeur de Woonmensen en Ed van Gent, voormalig stedenbouwkundige Apeldoorn, samen met Ton Ceelie, secretaris van de Belangenvereniging Het Appèl-Kerschoten en bewoner van een Appèl-woning en Paul Overbeek ook bewoner van een Appèl-woning. Het is wel duidelijk dat er drie goede ontwerpen gepresenteerd zijn.Binnen de jury is er een lange discussie geweest over de te kiezen winnaar. Er was voor alle ideeën wat te zeggen en de creativiteit werd zelfs geprikkeld om verder na te denken over de gepresenteerde plannen. Om toch tot een oordeel te komen is vooral ook goed naar de opgave gekeken, zitten de elementen zorg, bouwen, vergunning, energie en het aanpassen van de woonomgeving wel in het gepresenteerde plan?

Het plan van BGO wordt beoordeeld als een goed ontwerp voor de transformatie van de woning, ondanks dat er geen plan bij zat op stedenbouwkundig niveau bij het inleveren van de opdracht. De collectieve benadering wordt gewaardeerd, waar dat bij het uitwerken van het gezamenlijke portaal iets minder het geval is.

Witteveen heeft volgens de jury een zeer goede analyse laten zien. Het stedenbouwkundig plan is hier goed in meegenomen, maar nog geen oplossing voor het probleem, er zitten nog wat haken en ogen aan. Maar voor het idee dat gepresenteerd werd door Witteveen is er veel en goed werk geleverd aldus de jury.

Het plan van Ed Euser en Hans Smelt is ook goed ontvangen door de jury. Een punt van kritiek is de ingreep van de woonomgeving, deze is nihil, omdat het nauwelijks om publiek domein gaat. Er is wel veel aandacht gegaan naar de huidige lay-out van de woning en de mogelijkheden zijn gepresenteerd in veel plattegronden, tot tevredenheid van de jury.

Met name de strategische aanpak van het Cafetaria model, het overzichtelijke menu en het hiermee in gesprek gaan met de bewoners om zo maatwerk te kunnen leveren, spreekt de jury erg aan. Het doordenken naar de toekomst zit er goed in en dat maakt dat dit plan als beste gekozen is door de jury.

De prijs voor de winnaar is om samen met bewoners en partijen  in gesprek te gaan over de verdere uitwerking van het plan en de mogelijkheden te verkennen om het plan uit te voeren. Daarnaast wordt er symbolisch een foto overhandigd met daarop een aantal van de eerste bewoners, en nog steeds huidige bewoners, van de Appèl-woningen.

Susanne Bakkenist

 

Architectuur in de binnenstad

Presentatie TINY HOUSE MiniStek woensdagavond 31 mei 20.00 uur Zwitsallocatie, Vlijtseweg 114

De architecten Mireille Langendijk en Ed Euser hebben samen met constructeur Martijn Monné en econoom Annemarie Huisman een ontwerp gemaakt voor een ‘Tiny House’ dat zij  MiniStek  hebben genoemd,  geschikt voor een eenpersoonshuishouden.  Het betreft hier een klein duurzaam gebouwd … (lees verder)

Een nieuwe Bouwhuisuitgave over de wordingsgeschiedenis van de Kanaaloevers verschijnt in mei 2017

In de serie Wijk in Beeld heeft Bouwhuis historicus Daniël Kipp opdracht gegeven de transformatie van 45 hectare voormalig industriegebied aan het kanaal nabij de binnenstad naar een geheel nieuw woon- en verblijfsgebied te gaan beschrijven.  Bijna 25 jaar stedelijke … (lees verder)

STEDENDRIEHOEK ARCHITECTUURROUTE 18 juni 10.30 – 19.00 uur

Gemeentehuis Deventer, Neutelings Riedijk architecten

Nederland 13 maart 2015,project kindcentrum rivierenwijk deventer, school foto: arjen schmitz

ZATERDAG 18 JUNI 2016,START  10.30 UUR IN DOK H2O DEVENTER, EINDE 19.00 UUR DE VLIJT APELDOORN

De Dag van de Architectuur 2016 wordt door … (lees verder)

RONDLEIDINGEN OSSEVELD-WOUDHUIS 2016

In het kader van 25 jaar Wijkraad Osseveld-Woudhuis worden er in de maanden april, mei en juni rondleidingen georganiseerd door Osseveld-Woudhuis

3 april kunstroute Osseveld-Woudhuis o.l.v. Teja Bottema  tussen 10.00 – 12.00 uur; 9.30 uur verzamelen bij Talma Borgh met (lees verder)

14 april 20.00 uur ACEC presentatie :Boek Apeldoorn Zuid over Stedenbouw en Volkshuisvesting 1910-2015

Graag nodigen we u uit voor de officiële boekpresentatie Apeldoorn Zuid, stedenbouw en volkshuisvesting 1910-2015 

 

We gaan vieren dat Bouwhuis in samenwerking met de SAM een nieuw wijkboek op de markt brengt, dit keer over de geschiedenis en stedenbouw van … (lees verder)