Het herbestemmen van Apeldoorns onverkoopbare bouwgrond naar  stadslandbouw! 

Een presentatie en debat over nieuwe kansen voor de Apeldoornse stedenbouw

Architectuurcentrum Bouwhuis  probeert met het jaarthema  voor 2012 ‘de eetbare  stad’ de verbinding tussen de stedelijke woonmilieus met hun hoogwaardige parken en openbare ruimte te versterken met het buitengebied door voedsel als ruimtelijke ordeningsinstrument in te zetten.  Bouwhuis organiseert dit jaar activiteiten die bewoners en ondernemers stimuleert nieuwe economisch interessante  inrichtingsplannen te maken voor een aantal leegstaande terreinen in en aan de rand van de stad met als doel de leefomgeving aantrekkelijk te maken door op verschillende schaalniveaus voedsel te gaan produceren.

Wat vinden we er van om samen een gemeenschappelijke moestuin vorm te geven, brengt het ons  dichter bij de natuur?   Versterkt het de relatie tussen stad en platteland ? Draagt het  bij aan een fysiek welzijn? Zorgt voedsel als gemeenschappelijk element voor nieuwe sociale en economische dynamiek?

In dit Bouwhuiscafé een eerste initiatief in samenwerking met het voortgezet onderwijs.

 Op een deel van het oude  Bakkenes terrein bij de Kanaaloevers wordt een braakliggend stuk grond  ingericht als moestuin. Hiervoor gaan tweehonderd leerlingen van het Christelijk Lyceum in het kader van een educatief duurzaamheidproject zich in de maanden maart, april, mei en juni  toeleggen op het verbouwen van eetbare producten in dit gebied: ontginnen van de grond, bemesten, opstellen van een zaaiplan, onderhouden / beheren en tenslotte oogsten en verkopen.  Bouwhuis wil met dit project  van kennisoverdracht en zelfwerkzaamheid jonge mensen niet alleen bewust maken van de historisch gegroeide stedelijke infrastructuur in Apeldoorn, maar voor een langere periode betrekken bij nieuwe stedelijke inrichtingsplannen voor een gezonde, leefbare, duurzame stad. Voor dit gebied aan de Kanaaloevers biedt het een kans om niet alleen scholieren, maar ook buurtbewoners dichter bij de natuur en de oorsprong van ons voedsel te brengen.

Stadslandbouw wordt inmiddels in diverse steden in Nederland, maar ook in  de rest van de wereld  toegepast. In sommige steden blijkt stadslandbouw goed te zijn voor wijkvernieuwing, een alternatief gebruik van de  groene ruimte, in andere steden wordt stadslandbouw ingezet om banen te creëren , of als sociale functie om elkaar te ontmoeten.

In de  presentatie  voorbeelden van  de volkstuin nieuwe stijl en een debat over wat betekent het ruimtelijk , maar ook sociaal en economisch voor de binnenstad wanneer er tussen woonblokken landbouwproducten verbouwd worden .

In het Bouwhuiscafé speciale aandacht voor het nieuwe uitbreidingsplan van stedenbouwkundige Rob Aben en landschapsarchitecte Jantine Schinkelshoek in opdracht van ontwikkelaar D & D Projecten BV te Klarenbeek.

Wat vinden we van dit plan? Is het een versterking van het dorpse karakter of juist niet? Hoe aantrekkelijk wordt het om in Klarenbeek te wonen?  Een debat over de invulling van het dorpshart en de vitaliteit van het dorp Klarenbeek, waarbij ook de sportclub SC Klarenbeek een belangrijke rol vervult.

Toegang: gratis.

Volgende Bouwhuiscafé dinsdag 6 maart 2012.

foto Harry Noback

foto Harry Noback

foto Harry Noback

In de smaaktest Apeldoorn via www.smaaktestapeldoorn.nl  kunt u uw persoonlijke waardering geven voor 35 verschillende naoorlogse woonomgevingen in Apeldoorn. Het gaat hierbij steeds om uw beoordeling van zowel de architectuur als de openbare ruimte op de foto’s. Architectuurcentrum Bouwhuis heeft een selectie gemaakt van 35 naoorlogse woonbuurten in Apeldoorn die representatief zijn voor de vijftiger, zestiger,zeventiger, tachtiger en negentiger jaren en de periode na 2000. Deze woonbuurten verschillen in architectuur, woontypologie, omgeving en openbare ruimte. Architectuurfotograaf Harry Noback heeft in opdracht van Bouwhuis ruim 500 foto’s gemaakt van al deze projecten. Met behulp van deze foto’s hebben  FARO Architecten een nieuwe internetsite ‘www.smaaktestapeldoorn.nl’  ontwikkeld, waarmee het publiek in en buiten Apeldoorn wordt uitgenodigd de smaaktest te doen. Bij deze waarderingstest zal het gaan om de beoordeling van de totale woonomgeving. De bedoeling is om zowel het vakdebat inhoudelijk te voeden als het publiek te stimuleren na te denken over wat men belangrijk vindt in de woonomgeving. Uit de test zou moeten blijken welke factoren een woonbuurt geliefd maken of niet geliefd en welke relatief kleine toevoegingen of veranderingen aan de gevel, het dak, de omgeving en openbare ruimte grote invloed hebben op de waarderingscijfers. 

Bouwhuis maakt in december een zgn. schrijftentoonstelling. Dat houdt in dat van alle naoorlogse woonbuurten foto’s uitvergroot worden geprojecteerd op panelen waaronder het bezoekende publiek opmerkingen kan maken waarom men daar wel of niet graag  wil wonen. Deze tentoonstelling vindt plaats in het stadhuis op de begane grond naast de afdeling burgerzaken. Zo wordt middels een verwijzing het wachtende publiek verleid om de tentoonstelling te bekijken en van onderschriften te voorzien. Deze opmerkingen worden in de eindanalyse meegenomen. De tentoonstelling duurt van 1 januari 2012 tot 31 maart 2012.

FARO Architecten verwerken alle reacties in een analyse en tijdens de nacht van de architectuur op 25 november 2011 zal het startsein worden gegeven over de smaaktest en door FARO Architecten worden gepresenteerd.

Indien mogelijk wordt er aan de hand van verkoopcijfers een analyse gemaakt of er een verband bestaat tussen waarderingen in de smaaktest en waarderingen op de koopmarkt. Kortom loont het de moeite om de woonomgeving beter te maken.

De Smaaktest Apeldoorn is voor meerdere doelgroepen bedoeld. Voor het publiek is het een leuke laagdrempelige manier om zijn stem te laten horen op het gebied van de woonomgeving. Voor de beleidsmakers en bouwers kan het nieuwe inzichten opleveren om toekomstige plannen beter af te stemmen op de wensen van de potentiële bewoners. Voor iedereen die iets heeft met Apeldoorn zal het een middel zijn om de stad nog beter te leren kennen.

In juni 2012 zal de eindanalyse door FARO Architecten worden gepresenteerd.

ontwerp Annemiek Schepers

ontwerp Oliver Carter

ontwerp Ralph van Zon

Bouwhuis heeft  een ideeënwedstrijd uitgeschreven voor pas afgestudeerde studenten architectuur van de Academie voor Bouwkunst in Arnhem met de opdracht een modern architectonisch ontwerp te maken voor een recreatiewoning die helemaal past in de natuurlijke omgeving.  Het functieverlies van een aantal plekken op de Veluwe als gevolg van krimp noopt tot nadenken over nieuwe inrichtingen. Teruggeven aan de natuur of zoeken naar een nieuwe inrichting.  Bouwhuis heeft gekozen voor de plek waar acht jaar geleden een 4 hectare grote camping met stacaravans in het kader van het groei- en krimpbeleid van de provincie Gelderland moest verdwijnen, de Gerritsfles in Radio Kootwijk. Het gebied -  inmiddels teruggegeven aan de natuur – grenst aan één van de mooiste vennen van Nederland en biedt uitzicht op kilometers lange glooiende vergraste Veluwse heide.  Het ven Gerritsfles is volgens veel  onderzoekers uit oogpunt van schoonheid, maar ook uit oogpunt van wetenschappelijk onderzoek, een lusthof.  Gerritsfles blijkt het meest bemonsterde ven van Nederland te zijn en  is uitgeroepen tot wetenschappelijk ijkpunt voor hydrobiologen om de gevolgen van verzuring en klimaatsverandering  te meten.  Daarnaast bevindt Gerritsfles zich vlakbij het gebouw van Radio Kootwijk.  Bouwhuis wil in dit gevoelig, maar schitterend natuurgebied de mogelijkheid bieden om vakantiegangers op de Veluwe te laten verblijven in één enkele bijzondere architectonische recreatiewoning. Verblijven op de Veluwe in een moderne plattelandswoning moet op deze manier iets unieks worden.  De nieuwe architectonische ontwerpen dienen als reactie op de alsmaar uitdijende dichtbebouwde recreatiebedrijven die overal in Nederland te vinden zijn.  Op dinsdag 6 december om 20.00 uur in het ACECgebouw, Roggestraat 44, worden er presentaties gegeven van de vier ontwerpen door de architecten Annemiek Schepers, Ralph van Zon, Oliver Carter en Johan Drenth. Een jury bestaande uit Ed van Gent, stedenbouwkundige, architect Wim Westinga en directeur Veluwse Bouw, ERik Harleman zal beoordelen wie de winnaar wordt. Ed van Gent zal ook het debat leiden . Kunstenaar Teun Renes heeft één van zijn architectonische kunstwerken beschikbar gesteld voor de winnaar.

Apeldoorn

2011

NACHT VAN DE ARCHITECTUUR 2011

3

Inleiding

De Architectuurprijs Apeldoorn

en stedenbouwkundige projecten, kunstwerken en inrichting

van de openbare ruimte. De prijs is een initiatie f van Westpoort Notariaat ,

de gemeente Apeldoorn, Het Bouwhuis centrum voor mens & gebouwde

omgeving en de BNA-kring Stedendriehoek. De inschrijving staat open voor

alle projecten die zijn opgeleverd tussen 1 juli 2008 en 30 juni 2011 en

nog niet eerder zijn ingezonden.

is een jaarlijkse prijs voor architectonische

Dit jaar wordt de prijs voor de achttiende keer uitgereikt tijdens de feestelijke Nacht

van de Architectuur, welke gehouden wordt op vrijdag 25 november 2011 in het

Congrescentrum Orpheus te Apeldoorn. De prijswinnaar ontvangt een door de

Apeldoornse kunstenaar Ferry Staverman ontworpen kunstwerk. In overleg met de

architect zal op het winnende gebouw een herinneringsplaquette worden aangebracht.

De vakjury van de Architectuurprijs bestaat traditioneel uit architecten, stedenbouwkundigen,

landschapsarchitecten en kritische deskundigen, die gezamenlijk een

brede vertegenwoordiging van het vakgebied vormen. De samenstelling van de jury

in 2011 is als volgt:

Edwin Oostmeijer

| projectontwikkelaar/juryvoorzitter

Paul Diederen

| architect

Hans van den Dobbelsteen

| architect

Catja Edens

| architectuurhistoricus

Jenny van Heeringen

| architect

Marc Reniers

| architect

Maike van Stiphout

Geert Jan Jonkhout, rayonarchitect bij het Gelders Genootschap, verzorgde de

voorafgaande inventarisaties en adviseerde de jury. Dankzij hem werd de jury geinformeerd

over de context en ontstaansgeschiedenis van projecten. Daarvoor veel dank.

De jury is twee keer bij elkaar geweest. Op 6 september 2011 zijn 28 projecten in

een eerste ronde beoordeeld op basis van ingezonden fotomateriaal, een plantoelichting

en tekeningen. Bij deze bijeenkomst zijn negen projecten geselecteerd, die

op 4 oktober 2011 zijn bezocht.

Vervolgens heeft de jury de bezochte plannen uitgebreid besproken en gewogen.

Uiteindelijk heeft dit geleid tot het selecteren van twee genomineerde projecten,

waarvan één de winnaar is.

| landschapsarchitect

INHOUD

Uitblinken op twee manieren

Een toelichting namens de jury

Catja Edens

Juryoordeel

Catja Edens

LIJST VAN INgezonden projecten

Bezoek aan de projecten

Hans van den Dobbelsteen

Colofon

4

12

16

24

15

4

JURYR APPORT ARCHITECTUURPRIJS APELDOORN NACHT VAN DE ARCHITECTUUR 2011 5UITBLINKEN OP TWEE MANIEREN

Een toelichting namens de jury

De jury van de Architectuurprijs Apeldoorn kon dit jaar twee nieuwe leden

verwelkomen. Na het vertrek van Frank Meijer en Theo Reitsema vorig jaar,

traden landschapsarchitect Maike van Stiphout en architect Marc Reniers

toe tot de jury. Samen met voorzitter Edwin Oostmeijer (projectontwikkelaar),

Hans van den Dobbelsteen (architect), Jenny van Heeringen (architect),

Pau l Diederen (architect) en Cat ja Edens (architectuurhistoricus) hebben zij

zich gebogen over het aanbod van projecten voor de Architectuurprijs

Apeldoorn 2011.

Ondanks de voortdurende crisis in de bouwwereld, werd de jury van de Architectuurprijs

Apeldoorn bij deze editie opnieuw verrast door het interessante en gevarieerde

aanbod van projecten voor uiteenlopende doelgroepen op allerlei plekken in

de stad. Aan de ruimtelijke ontwikkeling van Apeldoorn wordt nog altijd consistent

doorgewerkt, zo blijkt. Toch zijn ook in Apeldoorn de gevolgen van de economische

neergang voelbaar – niet in de laatste plaats doordat het gemeentelijk grondbedrijf

dit jaar onder vuur kwam te liggen door een omvangrijk verlies. Inmiddels is een

onderzoek gaande naar het reilen en zeilen van het grondbedrijf en de wijze waarop

de gemeenteraad daarover in het verleden werd geïnformeerd.

Ondanks dit alles lukt het de gemeente Apeldoorn toch om vast te houden aan

de hoogwaardige koers die de afgelopen tien jaar is ingezet op het gebied van

de ruimtelijke ontwikkeling. De basis daarvoor is een reeks van doortimmerde gebiedsplannen

en structuurvisies voor stad en omgeving. Op een hoger schaalniveau

werkt de gemeente met de Regionale Structuurvisie De Voorlanden Stedendriehoek

2030. Deze biedt een basis voor de ontwikkeling van Apeldoorn in zijn grotere context,

in samenhang met de steden Deventer en Zutphen en de landelijke omgeving.

Uitgangspunt daarbij is de waarde van de verschillende regionale landschapstypen

zoals de Veluwe, de IJsselvallei en het half open coulissenlandschap.

Daarnaast werden het afgelopen decennium lange lijnen uitgezet binnen de grenzen

van de gemeente Apeldoorn. Natuurlijk gaat het daarbij om ontwikkelingen in de bestaande

stad, maar daarnaast zijn er ook twee uitbreidingsgebieden. In Zuidbroek,

een nieuwe woonwijk ten noordoosten van Zevenhuizen, zullen volgens plan 3100

nieuwe woningen worden gerealiseerd waarvan het eerste deel, ’t Mozaïek (± 1300

woningen), inmiddels is uitgevoerd. Een ander uitbreidingsgebied is de Ecofactorij,

een duurzaam industrieterrein in de oksel van de A1 en de A50 waar zich op dit

moment al een aantal bedrijven heeft gevestigd.

Maar het zijn in de ogen van de jury toch vooral de visies en plannen voor de bestaande

stad waarmee Apeldoorn haar zelfbewustzijn en de visie op de eigen identiteit

manifesteert. Al eerder werd op deze plaats stil gestaan bij de plannen voor

de Binnenstad, de Kanaalzone, de Zuidwestpoort als stedelijke toegangsroute, de

Prins Willem Alexanderlaan en het Apeldoorns waterplan 2005-2015 Werken aan

Water. Al deze plannen bieden een solide basis voor het werken aan de stad. Daarmee

wil Apeldoorn zich blijven ontwikkelen als regionaal centrum, echter zonder dit

te bekopen met het verlies van de eigen historische en natuurlijk identiteit. De jury

heeft grote waardering voor deze houding.

Evenals bij eerdere edities hebben de juryleden van de Architectuurprijs Apeldoorn

elkaar ook dit jaar bij twee afzonderlijke gelegenheden getroffen. De eerste keer

werd op basis van de ingezonden documentatie bepaald aan welke projecten een

bezoek zou worden gebracht. De tweede keer maakte de jury een rondrit langs

deze geselecteerde projecten en voerde zij aansluitend het finale juryoverleg. Bij

die gelegenheid kwam de jury tot een opmerkelijke besluit. Zij koos ervoor om dit

jaar slechts twee projecten te nomineren voor de Architectuurprijs Apeldoorn.

Het is belangrijk om hier voorop te stellen dat de keuze voor slechts twee nominaties

niet voort is gekomen uit ontevredenheid over de gemiddelde kwaliteit van de

deelnemende projecten. Die kwaliteit was zeker op hetzelfde niveau als de voorgaande

twee edities, wat gezien de effecten van de crisis, een mooie prestatie is.

Nee, met haar keuze om slechts twee projecten te nomineren, wil de jury juist haar

specifieke waardering uitspreken voor deze projecten en hun betekenis voor de

stad Apeldoorn.

Voor beide projecten geldt namelijk dat het uitzonderlijke prestaties zijn, elk aan het

uiterste einde van het spectrum van bouwopgaven. Het ene project is van een type

dat maar zelden te vergeven is in Nederland en waarvoor een ruim budget beschikbaar

was. Het andere project betreft een opgave die in alle steden van Nederland

veelvuldig voorkomt en die meestal met een bescheiden budget moet worden

uitgevoerd. Op volstrekt uiteenlopende wijzen en elk binnen de specifieke mogelijkheden

van de opgave, bereiken de twee genomineerde projecten een niveau dat

hen boven de feitelijke vraag doet uitstijgen en exemplarisch maakt.

Door Catja Edens

6

JURYR APPORT ARCHITECTUURPRIJS APELDOORN NACHT VAN DE ARCHITECTUUR 2011 7De genomineerde projecten zijn:

Het nieuwe entreegebouw voor Paleis het Loo door Architectenbureau Koen van

Velsen en de renovatie van de jaren zestig flat Moerbosch door Hans van Heeswijk

architecten

Deze toelichting namens de jury, gaat in op de beide genomineerde projecten,

maar ook op de omgeving waarin deze projecten tot stand kwamen. Dit wil niet

zeggen dat over andere geselecteerde projecten niets te zeggen valt. Daarover

spreekt de jury zich elders in deze publicatie nog uit. En het wil evenmin zeggen

dat andere delen van Apeldoorn niet interessant of belangrijk zouden zijn. Wel biedt

het nomineren van het nieuwe entreegebouw voor Paleis het Loo en de renovatie

van de jaren zestig flat Moerbosch een mooie gelegenheid om stil te staan bij twee

interessante delen van de stad die kenmerkend zijn voor Apeldoorn en de ruimtelijke

benadering die hier gekozen wordt.

De flat Moerbosch bevindt zich in de wijk Zevenhuizen in het noordoosten van

Apeldoorn. Al jaren wordt hard gewerkt aan de transformatie van deze wijk uit de

jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. Het is dus ook niet toevallig dat de

jury deze editie nog drie andere projecten in Zevenhuizen voor een bezoek selecteerde.

Het waren de nieuwbouwwoningen ’t Podium van Groosman

Partners, appartementengebouw ‘t Podium van Rijnvos Voorwinde Architecten en

woonzorgcomplex De Geode aan de Rigolettostraat van Courage Architecten –

alledrie symbolisch voor de nieuwe toekomst waaraan Zevenhuizen inmiddels

is begonnen.

Ooit werd deze wijk ontwikkeld als broodnodige uitbreiding van de Apeldoornse

woningvoorraad. Met de komst van grote bedrijven en instellingen zoals TNO,

Philips, de belastingdienst en het kadaster in de jaren zestig en zeventig, groeide

Apeldoorn binnen korte tijd uit van een dorps plaatsje tot een flinke provinciestad.

Zevenhuizen werd de eerste grootschalige nieuwbouwwijk op modernistische leest.

De eerste bebouwing vond plaats in deelgebied Anklaar dat het verst verwijderd

lag van het stadshart. Daar verrees modernistische woningbouw in stempels, een

reeks van hoge woonflats en werd het stadsdeelcentrum gerealiseerd. Daarna volgden

de andere deelgebieden: Sprenkelaar in het oosten, de Mheen in het zuiden,

en Sluisoord waar ook flat Moerbosch is gelegen, in het westen. Toen Apeldoorn

rond 2000 de balans opmaakte in Zevenhuizen, was duidelijk dat een deel van de

woningvoorraad aan vervanging toe was. Ook waren veel van de voorzieningen in

de wijk niet meer up to date. Daarnaast had de openbare ruimte, net als in veel

andere naoorlogse wijken, een rommelig en diffuus karakter. In 2002 presenteerde

de gemeente daarom een Wijk Ontwikkelingsplan (WOP).

In de transformatie van Zevenhuizen nam de gemeente vanaf het begin een sturende

rol op zich – niet alleen voor het proces maar ook voor de beeldkwaliteit. Een

sterk punt is dat daarvoor de originele modernistische structuur en bebouwing als

uitgangspunt werd genomen. Daardoor vond er geen radicale omslag plaats, maar

konden het bestaande en het nieuwe een organisch nieuw geheel gaan vormen.

Haar rondrit door Zevenhuizen bracht de jury ook in de omgeving van de Tannhauserstraat.

In directe nabijheid van het gerenoveerde flatgebouw De Valk, dat

enkele jaren geleden nog mee mocht dingen naar de Architectuurprijs Apeldoorn,

is inmiddels woonbuurt ’t Podium verrezen. Op de plaats waar vroeger vijf flats

stonden met elk honderd woningen voor de onderkant van de woningmarkt, staan

inmiddels eengezinswoningen met gebouwd parkeren. Evenals de renovatie van De

Valk, nam het bureau Groosman en Partners (opvolgers van Ernest Groosman, de

architect van de oorspronkelijke woonflats) het ontwerp van deze woningen voor

zijn rekening. Onderdeel van de buurt is ook een aantrekkelijk appartementencomplex,

ontworpen door bureau Rijnvos en Voorwinde. De jury heeft waardering voor

deze projecten, als goede en aandachtig ontworpen aanvullingen op de wijk Zevenhuizen.

De groene, autovrije binnenstraten en het gebouwde parkeren vormen een

hedendaagse, maar niet wezensvreemde aanvulling op het aanbod in Zevenhuizen

en voegen zich in stedenbouwkundig opzicht goed in de context.

Interessant op deze plek in de wijk is ook de nabijgelegen Rigolettostraat, waar de

modernistische stedenbouwkundige structuur van de wijk ophoudt en een meer

dorpse structuur van vrijstaande woningen met zadeldaken begint. Precies op deze

plek realiseerde Courage architecten De Geode, een woonvoorziening voor 22

jonge mensen met een verstandelijke handicap, een gemeenschappelijk initiatief

van corporatie De Woonmensen, Stichting de Passerel en een groep ouders. Het

gebouw biedt plek voor twaalf bewoners in twee woongroepen op de begane

grond en nog eens tien bewoners die met begeleiding zelfstandig kunnen wonen

op de verdieping. Interessant is dat het gebouwontwerp zich volledig onttrekt aan

stereotypen voor dit type opgave, zowel in de vormgeving van staal en glas als

in de interne organisatie. Door het gebouw ten opzichte van de straat onder een

hoek te plaatsen, ontstaat een getande gevel die enerzijds privacy garandeert voor

bewoners en omwonenden en anderzijds de breuklijn in het stedenbouwkundig

patroon markeert.

Een toelichting namens de jury

8

JURYR APPORT ARCHITECTUURPRIJS APELDOORN NACHT VAN DE ARCHITECTUUR 2011 9Zevenhuizen als geheel: de oorspronkelijke structuur is gekozen als waardevolle en

inspirerende basis.

Het tweede genomineerde project van de Architectuurprijs Apeldoorn 2011 is het

Entreegebouw voor Paleis het Loo. Het is gelegen in het noorden van Apeldoorn,

waar de stad grenst aan de uitgestrekte bossen van de Veluwe, het grootste

aaneengesloten natuurgebied van noordwest Europa. Ook aan dit deel van de stad

wordt de laatste tien jaar flink gewerkt, maar het verschil met de wijk Zevenhuizen

kon nauwelijks groter zijn. Hier gaat het niet om de renovatie van naoorlogse woningbouw

en het vinden van oplossingen voor sociale problematiek, maar om het

beschermen van natuurwaarden, het omgaan met levend erfgoed en het bewaken

van de historisch gegroeide identiteit van Apeldoorn.

Paleis Het Loo met zijn beroemde tuin en park verleent Apeldoorn al sinds eeuwen

zijn status en uitstraling en het is dan ook niet toevallig dat vlakbij de lommerrijke

villawijk Berg en Bos gelegen is, met het gelijknamige park en de Apenheul. In de

editie van vorig jaar behoorde De St@art, het nieuwe entreegebouw voor de Apenheul

waarin ook het Natuurhuis gevestigd is, tot de inzendingen. Dit jaar kon het

aanpalende Park Berg en Bos meedingen naar de prijs. Het werd in 2010/2011

gerenoveerd en in volle glorie werd hersteld.

Voor wie Park Berg en Bos bezoekt, is het interessant om te weten dat het ooit

onderdeel was van de plannen voor de gelijknamige woonwijk. Door de gevolgen

van de crisis in de jaren dertig zijn de lanen met woningen die hier ooit gepland

waren, er echter nooit gekomen. Alleen de wegenstructuur die nog altijd vanuit de

wijk Berg en Bos doorloopt in het park, herinnert aan de oorspronkelijke ideeën.

Villa’s en huizen werden er niet gebouwd, maar aan de zuidkant van het gebied

werd wel een bijzonder parklandschap aangelegd, als werkverschaffingsproject in

de jaren dertig.

Dit romantische wandelpark met vijver en sprengvallei bood een passende omgeving

voor allerlei festiviteiten zoals de succesvolle bloemententoonstellingen

die hier na de oorlog werden gehouden. Het was jarenlang een geliefde plek om

te wandelen, te verpozen in de theetuin en te spelevaren in de vijver, met in de

hoogtijdagen het klank- en lichtspel Lumido waar het publiek van heinde en verre

op af kwam. In de loop der jaren raakte het park echter steeds verder aan slijtage

onderhevig. Om verzakking te voorkomen waren overal rondom de centrale vijver

perkoenpaaltjes gebruikt, die samen met ‘rustieke’ houten hekken het beeld waren

gaan bepalen. Ook gingen uitzichten en doorzichten ten onder en werden de

Even ten westen van ’t Podium en de Rigolettostraat bevindt zich de Gentiaanbuurt

die zich kenmerkt door vergelijkbare ruimtelijke kenmerken en problemen

als andere plekken in Zevenhuizen. In plaats van sloop, zoals in de omgeving van

de Tannhauserstraat, is hier echter voor renovatie gekozen. De Moerboschflat is

de eerste van drie flatgebouwen in de Gentiaanbuurt waaraan groot onderhoud is

gepleegd (o.m. vervanging van sanitair, keuken, en verwarming) in combinatie met

een ingrijpende renovatie van het gebouw zelf. Typisch voor de geïntegreerde aanpak

in heel Zevenhuizen is dat tegelijkertijd ook de openbare ruimte is aangepakt:

waar nodig werd de structuur aangepast, groenvoorzieningen en speelruimtes zijn

verbeterd of vernieuwd en straten en stoepen werden gerepareerd. Het hele proces

ging bovendien samen met een sociaal traject gericht op het versterken van

onderlinge contacten en leefbaarheid in en om de flats. Bijzonder aan dit project is

ook dat de bewoners in hun woning konden blijven tijdens het groot onderhoud en

renovatiewerkzaamheden.

Het bezoek aan de Moerboschflat overtuigde de jury moeiteloos van de grote

kwaliteiten van dit project. Hier is de architect erin geslaagd om met enkele goed

gerichte ingrepen een metamorfose te bewerkstelligen en het flatgebouw aantrekkelijk

te maken voor zowel de bewoners als de omgeving. Om te beginnen is de

gesloten liftwand naast het centrale trappenhuis vervangen door een glazen gevel.

Daarmee zijn nu de bewegende liften zichtbaar vanuit de omgeving en ontstaat in

de lift een interessant uitzicht. Bovendien werkt de verlichte schacht ’s avonds als

een lantaarn die het hele gebouw zichtbaar maakt en ook de omgeving en de

voordeur aanlicht. De centrale entree kreeg een dubbele hoogte, wat meer

zichtbaarheid en uitstraling verleent.

De oorspronkelijke bergingen waren een probleem wat betreft sociale controle en

beheersbaarheid. Door ze eenvoudig te hergroeperen, maakte de architect zeventien

ontsluitingsgangen dwars door het gebouw. In combinatie met de frisse kleur

van gangen en bergingsdeuren zorgen de glazen toegangsdeuren zowel overdag

als ’s avonds voor een levendige aanblik.

Een andere belangrijke aanpassing heeft plaats gevonden aan de noordelijke gevel,

waar het flatgebouw grenst aan het groen. Voorheen was dit een unheimische zone

waar sociale controle ontbrak. Door de woningen op de eerste etage te voorzien

van een eigen toegangstrap, ontstond hier een nieuwe straat met tien grondgebonden

woningen. Door het gepleegde onderhoud aan het groen, beschikken ze nu

ook over een aantrekkelijke ligging aan het groen en het water. Kenmerkend voor

dit project is een houding die vergelijkbaar is met die voor de aanpak van

Een toelichting namens de jury

10

JURYR APPORT ARCHITECTUURPRIJS APELDOORN NACHT VAN DE ARCHITECTUUR 2011 11gevraagd om een ruimtelijk plan te maken voor het Paleispark. Hoewel hij geen

formeel Masterplan maakte voor het gebied, vormde zijn ontwerp wel de basis

voor alle vernieuwingen, reconstructies en aanpassingen die sindsdien werden

uitgevoerd. Bovendien maakte Van Gessel in 2005 ook het ontwerp voor de

verbinding tussen de Paleistuin en het Paleispark waarvoor de centrale as vanuit de

tuin in het landschap wordt voortgezet.

Een van de projecten die ook voor de Architectuurprijs Apeldoorn werden

ingezonden is de folly die architect Peter Sas hier, in samenwerking met Michael

van Gessel, realiseerde. Het bouwwerk werd geplaatst op de Koningslaan die ooit

vanaf Paleis Het Loo naar Amsterdam voerde. Op de plek waar de route al lang

geleden door de aanleg van de provinciale weg werd afgesneden, is nu de folly

geplaatst als toegevoegd eindpunt. Het is een slanke houten toren die door de

toepassing van talrijke lange houten palen en een breed dakoverstek enigszins

Aziatisch aandoet; een raadselachtige verschijning die de jury niet volledig kan

overtuigen. Zo is de toevoeging van staal in de houten constructie een onzuivere

keuze volgens de meeste juryleden. En het irriteert sommigen dat het betreden

van het paviljoen niets oplevert: je kunt er niet zitten en er zijn geen bijzondere

vergezichten. De juryleden vragen zich af waarom de folly hier staat en wat de

wandelaar er eigenlijk mee moet, waarmee de toren zijn identiteit als folly in elk

geval ruimschoots heeft bewezen.

Het tweede genomineerde project van de Architectuurprijs Apeldoorn bevindt

zich op een heel wat drukker bezochte plek bij Paleis Het Loo. Bij de entree met

parkeerplaats is sinds mei 2011 het nieuwe entreegebouw van Koen van Velsen

in gebruik genomen. Het bezoek dat de jury hier bracht was voor iedereen een

onverdeeld plezier en genoegen.

paden in de loop der tijd steeds smaller door het groen dat niet goed in toom werd

gehouden.

Het belangrijkste doel van de herstructurering en renovatie van Park Berg en Bos

was de oorspronkelijk kwaliteiten van het park weer naar boven te halen en de

routing te verbeteren, met name die naar de Apenheul met jaarlijks ca. 400.000

bezoekers. Het resultaat is een park dat de bezoeker tegemoet komt. Een heldere

routing over asfaltpaden voert ofwel direct naar de entree van de Apenheul ofwel

langs uitkijkpunten en bezienswaardigheden in het park, zoals de monumentale

stenen bank waar Koningin Wilhelmina vaak zat te schilderen. Ook zijn de perkoenpaaltjes

verdwenen. Gestapelde graszoden zorgen nu voor natuurlijk hellende

niveauverschillen die naar gelang de bezonning met gras of met mos begroeid

zullen raken.

Hoewel niet alle juryleden zich kunnen vinden in materiaalkeuzes en detaillering, en

er ook op de ruimtelijke inpassing van De St@art wel wat aan te merken valt, is de

jury toch aangenaam verrast door de renovatie van Park Berg en Bos. Dit project

laat zien wat de waarde is van cultuurhistorisch onderzoek, aandachtig landschapsontwerp

en niet in de laatste plaats: een lange adem. Uiteraard is de jury ook

benieuwd naar de ontwikkeling van het kassaplein dat ten tijde van het bezoek nog

niet was gerealiseerd. Hoe zullen bezoekers straks worden ontvangen en wat gaat

er bijvoorbeeld gebeuren met het oude ‘theehuis’ vlakbij de entree? Hoe dan ook

komt de grootste kwaliteit van Park Berg en Bos nu weer tot zijn recht: de prachtige

groene omgeving die geleidelijk overgaat in de natuur van de Veluwe.

Deze natuurlijke omgeving is ook een van de grote kwaliteiten van Paleis Het Loo,

met bijbehorende tuin en park. Na het overlijden van Koningin Wilhelmina, die het

Paleis als zomerresidentie gebruikte, werd het in 1984 opengesteld voor het grote

publiek als Nationaal Museum. Daarvoor werden paleis en tuin zoveel mogelijk

teruggebracht naar het oorspronkelijke zeventiende eeuwse ontwerp, zoals dat in

opdracht van Stadhouder Willem III in 1685 tot stand was gekomen.

Sindsdien is Paleis het Loo het beste Nederlandse voorbeeld van een vorstelijk

verblijf uit de tweede helft van de zeventiende eeuw en een geliefde bezienswaardigheid

voor binnen- en buitenlandse bezoekers. Dit is niet in de laatste plaats

vanwege de formele zeventiende eeuwse tuin met zijn symmetrische aanleg waarin

standbeelden en fonteinen een prominente rol spelen. Voorbij de grenzen van de

tuin strekt het Paleispark zich uit dat samen met de uitgestrekte bossen en heidevelden

van de Koninklijke Houtvesterij, Kroondomein Het Loo vormt.

Het was landschapsarchitect Michael van Gessel aan wie in het jaar 2000 werd

Een toelichting namens de jury

Entreegebouw Pa leis Het Loo

Architect: Architectenbureau Koen van Velsen, Hilversum

ENTREEGEBOUW PALEIS HET LOO

FLAT Moerbosch Gentiaanstraat

Hans van Heeswijk architecten, Amsterdam

FLAT MOERBOSCH GENTIAANSTRAAT

FLAT Moerbosch Gentiaanstraat

Hans van Heeswijk architecten, Amsterdam

ENTREEGEBOUW PALEIS HET LOO

FLAT MOERBOSCH GENTIAANSTRAAT

Entreegebouw Pa leis Het Loo

Architect: Architectenbureau Koen van Velsen, Hilversum

JURYR APPORT

ARCHITECTUURPRIJS APELDOORN NACHT VAN DE ARCHITECTUUR 2011

JURYOORDEEL

12 13

Wie naar binnen gaat, treft de kaartverkoop en toiletten voor de bezoekers. In de

kelder bevindt zich het hoogwaardige nieuwe kostuumdepot dat niet toegankelijk is

voor bezoekers. De grootste verrassing is de open filmzaal naast de entree. Een

tribune, vormgegeven als luie trap, richt de blik niet op een projectiescherm zoals

de bezoeker zou verwachten, maar op een royaal bemeten raam dat zicht biedt

op het achtergelegen natuurschoon. Aan de andere zijde van het glas weerspiegelt

zich dezelfde luie trap, maar nu bekleed met gras en mos, met daarachter het

prachtig decor van de Veluwe. Hier heeft de bezoeker de gelegenheid om een

introductiefilm te bekijken die permanent op de wand boven het raam wordt

vertoond, terwijl de gespiegelde trap de blik tegelijkertijd naar buiten laat weiden.

De gespiegelde werkelijkheid van deze binnen en buitenruimte abstraheert de

thematiek van het koninklijk complex en de wijze waarop de bezoeker deze kan

ervaren. Het entreegebouw met zijn graduele overgangen van binnen naar buiten,

vormt een passende toegang tot paleis, tuin, park en kroondomein, een complex

van binnen- en buitenruimtes dat stapsgewijs opgaat in zijn natuurlijke omgeving.

Het entreegebouw van Het Loo kenmerkt zich door zijn ingetogen allure. Het is

in al zijn facetten van een ongekend hoge kwaliteit. Het is dan ook met groot

genoegen dat de jury van dit gebouw uitroept tot winnaar van de Architectuurprijs

Apeldoorn 2011.

Door Catja Edens

In 2007 verkreeg Koen van Velsen de opdracht om het nieuwe entreegebouw te

ontwerpen. Het oude kassahuisje was versleten en voldeed niet meer aan de Arboeisen.

De opdracht voor een nieuw entreegebouw voor de kassa en publieksvoorzieningen

werd gecombineerd met die voor een nieuw depot voor de kostuumcollectie

van het museum.

Van Velsen koos voor zijn entreegebouw een andere plaats dan die van het oorspronkelijke

paviljoentje voor de kaartverkoop. Door het gebouw op enige afstand

van het symmetrische stallencomplex te plaatsen, vormt het een duidelijke beëindiging

van de as naar het Paleis. Daarmee fungeert het als scharnierpunt tussen het

Paleis en het Paleispark, de parkeerplaats en het Kroondomein.

Het gebouw zelf is een chique verschijning die de jaren waarin entreekaartjes

werden verkocht in een ‘koekoeksklokachtig’ kassahuisje voor altijd doet vergeten.

Het verfijnd gematerialiseerde, luchtige bouwwerk is opgetrokken uit glas, natuursteen

en staal. Met de bronskleur van de elegante hekwerken aan de buitenzijde

voegt het zich prachtig in zijn omgeving – veel beter dan mogelijk was geweest

met de toepassing van materialen die letterlijk aansluiten bij de natuur zoals hout.

Door zijn ruimtelijke organisatie introduceert het gebouw een passend ceremonieel

bij het betreden van de koninklijke terreinen. In een vrije improvisatie op het

Barcelonapaviljoen van architect Mies van der Rohe, kreeg het een voorplein waar

bezoekers op mooie dagen kunnen verpozen op de verzonken banken.

14

JURYR APPORT ARCHITECTUURPRIJS APELDOORN NACHT VAN DE ARCHITECTUUR 2011 15Lijst van ingezonden projecten

1 | Herontwikkeling Rav enweg; Zuiderpoort, fase 1

Architect: Joost Slangen van Gulikers Architecten bv, Maastricht

Landschapsarchitect: Paul Achterberg van Quadrat, atelier voor stedebouw,

landschap en architectuur, Rotterdam

2 | Nieuwbouw appartementengebouw Sparta Luce

Architect: M. Kleine Schaars van I’M Architecten, Deventer

3 | Appartementen en zorggebouw De Witte Wolken

Architect: Laurens Jan ten Kate van Architectuurstudio HH, Amsterdam

4 | Woonzorgcomplex De Geode, Rigolettostraat

Architect: Lars Courage van Courage Architecten, Apeldoorn

5 | Restauratie 10 kV station (Transformatorhuis)

Architect: ir T.H. van de Lune van Van Lune architecten, Rotterdam

6 | Dok Zuid

Architect: M.J. de Haas van Abbink X De Haas architectures, Amsterdam

Architect: H.R.C. Frencken van Frencken Scholl Architecten, Maastricht

7 | Nieuwbouw woningen Collectief Pa rticulier

Opdrachtgeverschap, Zonne Entree

Architect: Lars Courage van Courage Architecten, Apeldoorn

8 | Uitbreiding woonhuis Koning Lodewijklaan 45

Architect: Stephen Warren van Witteveen Architecten, Apeldoorn

9 | Nieuwbouw woningen ‘t Podium

Architect: Harry Sipkens van Groosman Partners, Rotterdam

16

JURYR APPORT ARCHITECTUURPRIJS APELDOORN NACHT VAN DE ARCHITECTUUR 2011 1710 | Appartementengebouw ‘t Podium

Architect: M.J.A. Rijnvos en W.M. Voorwinde van Rijnvos Voorwinde Architecten,

Rotterdam

11 | Renovatie Pa rk Berg en Bos

Architect: Linda Hooijer en Jolanda van Looij, gemeente Apeldoorn

12 | Nieuwbouw Rabobank

Architect: ir. Margriet Eugelink van Van Aken architecten, Eindhoven

13 | Nieuwbouw viskiosk ’t Vissertje

Architect: J. Koudijs van Koudijs Architecten, Arnhem

14 | Crisisopvang JP van den Bent stichting

Architect: B. Hebben van Beltman Architecten, Enschede

15 | Slinger Zuid

Architect: W. Patijn, P. Felix en A. de Groot van KuiperCompagnons, Rotterdam

16 | Nieuwbouw Folly Pa leispark ‘t Loo

Architecten: ir. Michael van Gessel en Peter Sas, Amsterdam

17 | Nieuwbouw woning Lupineweg

Architect: Paul van Erken Calandt van Architectenbureau Van Ercen Calandt,

Apeldoorn

18 | Entreegebouw Pa leis Het Loo

Architect: Koen van Velsen van Architectenbureau K. van Velsen, Hilversum

19 | Renovatie Stationsstraat 158-162

Architect: Ed Euser van Architectenbureau Artec, Apeldoorn

20 | Mooi Hek

Architect: Arnoud Gobas van Gobas architecten, Apeldoorn

21 | De Kastanje

Architect: Arnoud Gobas van Gobas architecten, Apeldoorn

22 | Welgelegen Hav en Sidney

Architect: ing. D. van Wieren AVB van TWA Architecten, Burdaard

23 | Van dansschool tot woonhuis

Architect: Raymond Gerritsen van Raymond Gerritsen buro voor bouwkunst,

Apeldoorn

24 | Welgelegen Hav en Melbourne

Architect: ir Jan Splinter van Splinter Architecten, Den Haag

25 | Bouwblok Athene

Architect: ir Jan Splinter van Splinter Architecten, Den Haag

26 | Moerbosch woningbouw Gentiaanstraat

Architect: ir. Dick de Gunst van Hans van Heeswijk architecten, Amsterdam

27 | Vervangende nieuwbouw winkelpand

Architect: Aad Witteveen van Witteveen Architecten bna bv

29 | Groot onderhoud 144 woningen

Architect: G. Peters van Peters & Lammerink Architecten, Hengelo

LIJST VAN INGEZONDEN PROJECTEN

JURYR APPORT

ARCHITECTUURPRIJS APELDOORN NACHT VAN DE ARCHITECTUUR 2011 19

over de gehele breedte. Door dit laatste valt de relatief (te) krappe diepte van de

plattegrond extra op. Er was heel veel kwaliteit gewonnen, indien de totale woning

een meter dieper was geweest.

Woonzorgcomplex De Geode, Rigolettostraat

Architect: Lars Courage van Courage Architecten, Apeldoorn

Het bijzondere van dit project is de gedurfde keuze om een woongebouw voor

kwetsbare bewoners in staal te ontwerpen. Het getuigt niet alleen van lef van de

architect, maar vooral ook van de opdrachtgever. Wat de jury betreft pakt deze

keuze goed uit. Het gebouw heeft een prettige uitstraling en de oranje kleuraccenten

vormen een mooie aanvulling. Het is knap om met staal een warm aandoend

gebouw te maken.

Stedenbouwkundig maakt het ontwerp goed gebruik van de ruimte en de aanwezigheid

van een grote plataan. De inrichting van het buitengebied op het maaiveld

is helaas wat mager uitgevallen. De jury is wel enthousiast over de sympathieke

bovenstraat voor de woningen op de verdieping. Het interieur heeft een prettige

uitstraling, de plattegronden zijn helder en informeel, hoewel er nog wat afstemming

tussen gebruik en ruimte moet worden gevonden.

Entreegebouw Pa leis Het Loo

Architect: Koen van Velsen van Architectenbureau K. van Velsen, Hilversum

Van de inzendingen voor de besloten prijsvraag was dit het enige ontwerp dat het

entreegebouw situeerde aan het eind van de as richting het Paleis. Daarmee blijft de

symmetrie van het stallencomplex intact en fungeert het als scharnierpunt tussen

het Paleis en het Paleispark, de parkeerplaats en het Kroondomein.

Het gebouw zelf is een prachtige ‘route architecturale’; een fraaie opeenvolging

van ruimtelijke belevingen. Tot in de perfectie gedetailleerd, waarbij de jury vooral

veel waardering heeft voor de wijze waarop materiaal, ruimte, textuur en kleur bijna

een fusie aangaan met de natuurlijke omgeving. Het resultaat is chique, sereen en

subliem, en van internationale allure.

Nieuwbouw Folly Pa leispark ‘t Loo

Architecten: ir. Michael van Gessel en Peter Sas, Amsterdam

Deze folly, een functieloos bouwwerk dat het einde van een voorheen doorgaande

18

Op 4 oktober 2011 heeft de jury een elftal projecten bezocht. Daar waar gewenst is

ook een toelichting gegeven door bewoners, opdrachtgever of ontwerper. (…) In de

loop van de dag kwamen ook een aantal thema’s bovendrijven die een leidraad boden

bij de eindbeoordeling

Deze thema’s waren:

Welk project zet Apeldoorn nu echt op de kaart ?

Wat geeft een gebouw terug aan de stad, de plek of de buurt ?

Hoe is omgegaan met de entree, de overgang van openbaar naar privé, van buiten

naar binnen ?

Is het ambacht van architect af te lezen aan het eindresultaat ?

Na rondgang heeft de jury, voordat zij zich heeft gewaagd aan een beoordeling, uitgebreid

stilgestaan bij de alle projecten. Vervolgens zijn de genomineerde projecten

aangewezen, waaruit de winnaar is gekozen.

Nieuwbouw woningen ‘t Podium

Architect: Harry Sipkens van Groosman Partner s, Rotterdam

Een project met een voorbeeldige parkeeroplossing in het woonblok. De grondgebonden

woningen met de woonkamer op de eerste verdieping, beschikken over een

groot dakterras, gelegen boven de parkeerplaatsen. De woonplattegronden zijn op

zichzelf niet zo bijzonder. De maatvoering van de woning is op alle fronten net iets te

krap. Het luxueuze gevoel dat de parkeeroplossing oproept, wordt daardoor helaas

niet doorgezet in de woning.

Appartementengebouw ‘t Podium

Architect: M.J.A. Rijnvos en W.M. Voorwinde van Rijnvos Voorwinde

Architecten, Rotterdam

Een mooi appartementenblok, waarbij alle ontwerpbeslissingen in dienst lijken te hebben

gestaan van de woonkwaliteit. Er is veel aandacht voor de gemeenschappelijke

ruimten. Een fraaie entreehal, een brede en ruimtelijke galerijontsluiting die door het

spannende gevelontwerp niet buiten de gevel lijkt te hangen maar meer het beeld

heeft van een collectieve loggia.

De woningen hebben een goede en ruimtelijke plattegrond en een royale buitenruimte

Bezoek aan de projecten

Door Hans van den Dobbelsteen

20

JURYR APPORT ARCHITECTUURPRIJS APELDOORN NACHT VAN DE ARCHITECTUUR 2011 21as markeert, verwijst naar niets anders dan zichzelf. Hierdoor staat het wat vervreemdend

in zijn omgeving, zonder er iets aan toe te voegen. De folly is toegankelijk,

maar als je erin bent, levert dat geen verrassende of spannende nieuwe ervaring

op. De enige indruk die de folly achterlaat, is die van verwondering. Het meeste

indruk maakt de betrokkenheid van de boswachters, die hebben geparticipeerd bij

het selecteren van de bomen, die door het Kroondomein zelf zijn geleverd, en de

realisatie van dit project.

Renovatie Pa rk Berg en Bos

Architecten: Linda Hooijer en Jolanda van Looij, gemeente Apeldoorn

Dit is het meest Apeldoornse project dat de jury bezoekt. Het Park Berg en Bos

heeft een lange geschiedenis. Het is een prachtig park, dat in de loop van de tijden

is verrommeld en nu met (te) beperkte middelen wordt opgeruimd en vernieuwd.

Belangrijkste ingreep is het inpassen van een nieuwe route, die naar de hoofdingang

van de Apenheul gaat leiden.

Het nieuwe pad is zorgvuldig gepositioneerd en op subtiele wijze ingepast. De

oplossing om de perkoenpaaltjes te vervangen door graszodenmuurtjes is sterk.

De ontwerpers hebben veel energie moeten steken in vele vormen van overleg,

onder andere met de ontwerper van het nieuwe entreegebouw van de Apenheul. Het

eindresultaat is daardoor een optelsom van ontworpen oplossingen, maar ook van

adhoc correcties van ruimtelijke fouten. In de vormgeving van de paden is helaas

niet altijd met dezelfde subtiliteit gewerkt als de details eigenlijk verlangen (de wijze

van beëindiging van de houten vlonders, de overgangen van materialen in het pad).

Desondanks is de jury zeer onder de indruk van het resultaat en de inspanning die

ontwerpers en opdrachtgever zich getroosten om dit monumentale park te renoveren.

Appartementen en zorggebouw De Witte Wolken

Architect: Laurens Jan ten Kate van Architectuurstudio HH, Amsterdam

Dit project, met sierlijke vormen en gevelbelijning, laat zijn grootste kwaliteit zien als

je in een van de bovenste woningen staat. Een prachtige en prettige woonruimte, met

weids zicht en veel daglicht. De jury is echter teleurgesteld over de minimale kwaliteit

van de inrichting van de buitenruimte, de entreepartij en de detaillering van het

gebouw. Zij komt tot de conclusie dat de vloeiende architectuur zich op deze wijze

eigenlijk niet verhoudt met haar doel, sociale woningbouw.

Herontwikkeling Rav enweg, Zuiderpoort, fase 1

Architect: Joost Slangen van Gulikers Architecten bv, Maastricht

Landschapsarchitect: Paul Achterberg van Quadrat, atelier voor stedebouw, landschap

en architectuur, Rotterdam

Het project gaat zacht over in de achterliggende buurt en toont de kracht van ambachtelijkheid,

de kracht van het maken. Het grote gebaar is hier net zo belangrijk

als de individuele woning. De aandacht van de ontwerpers is op alle schaalniveau’s in

balans. Of het gaat om de inrichting van de buitenruimte, de steenkeuze of de detaillering:

alles is beheerst en onder controle.

De grootste kritiek van de jury heeft betrekking op de keuze voor kunststof kozijnen.

De grove detaillering hiervan doet het resultaat geweld aan. Een mooi geprofileerd

houten kozijn was hier meer op zijn plaats geweest.

Dok Zuid

Architect: M.J. de Haas van Abbink X De Haas architectures, Amsterdam

Architect: H.R.C. Frencken van Frencken Scholl Architecten, Maastricht

Dit ambitieuze project, waarin onder andere een school, een zorgcentrum en woningen

zijn ondergebracht, heeft het qua programma in zich om functies te verbinden,

uit te nodigen en te ontmoeten. Het gebouw ligt tussen de woonwijk en een groenzone,

en laat via stegen de mogelijkheid om vanuit de wijk deze groenzone te bereiken.

Tot teleurstelling van de jury, wordt vrijwel geen van de genoemde potentiële kwaliteiten

benut. De plint van het gebouw is veel te gesloten, de stegen zijn te smal, te

donker en nodigen niet uit. Het gebouw communiceert vrijwel niet met zijn omgeving.

De opdrachtgever heeft met de inrichting van de binnenpleinen niet de kwaliteit en

sfeer voortgezet maar gekozen voor een heel andere vormentaal, waardoor ze niet

bij het geheel passen.

Welgelegen Hav en Melbourne

Architect: ir Jan Splinter van Splinter Architecten, Den Haag

Dit project viel de jury op door de interessante gevel met diepe negges en een

loft-achtige uitstraling. Bij het bezoek bleek dat dit ook de belangrijkste kwaliteit van

dit gebouw is. De voorruimte voor de woningen wordt niet als een overgangsgebied

tussen openbaar en privé gebruikt, dit in tegenstelling tot de situatie bij de woningen

aan de overzijde van de straat.

De op de onderste laag gelegen patiowoning heeft een mooie plattegrond, maar de

intimiteit van de patio en de daaraan gelegen slaapkamers leidt wel onder de inkijk

van de erboven gelegen galerij.

BEZOEK AAN DE PROJECTEN

22

JURYR APPORT ARCHITECTUURPRIJS APELDOORN NACHT VAN DE ARCHITECTUUR 2011 23Moerbosch woningbouw Gentiaanstraat

Architect: ir. Dick de Gunst van Hans van Heeswijk architecten, Amsterdam

Deze galerijflat heeft een belangrijke metamorfose ondergaan. Het is een mooi voorbeeld

van een zinvolle, effectieve ingreep aan een gebouw in een kwetsbare buurt.

Een aantal intelligente ingrepen zoals het doortrekken van de entreehal over twee

lagen, het aanbrengen van trappen naar de woningen op de eerste verdieping aan

de achterzijde en doorzongangen naar de bergingen, leiden tot een overtuigend

resultaat. Het is bijzonder dat het gelukt is de gesloten borstwering transparant te

maken, hierdoor verandert het aanzicht van het complex ten goede. De inrichting

van de buitenruimte is op gelijk niveau meegenomen in de renovatie, wat erg goed

is!

Het meest bijzondere van dit project is echter de rol van de opdrachtgever, die de

renovatie, wat kenmerkend is voor de kwaliteit en ambitie van de ingreep, heeft

ingezet om de sociale samenhang te verbeteren. Het is een moedige keuze om met

de bestaande bewoners in gesprek te gaan en deze verbeteringen te realiseren. In

vergelijkbare gevallen is de bewonersgroep na renovatie vaak volledig vernieuwd.

BEZOEK AAN DE PROJECTEN

Colofon

Dit juryrapport is een uitgave van Westpoort Notariaat

te Apeldoorn, Stichting Bouwhuis, centrum voor mens &

gebouwde omgeving en de BNA-kring Stedendriehoek

© 2011 De betreffende auteurs en fotografen

Eindredactie:

Edwin Oostmeijer, Catja Edens

Grafische vormgeving:

agraphics design, Anita Amptmeijer – bno

Fotografie: Harry Noback

Druk: NetzoDruk

Hoofdsponsors:

Koopmans Bouw

Nijhuis Bouw

Veluwse Bouw BV

Aannemingsbedrijf Draisma BV

Westpoort Notariaat

Sponsors

BAM

Bemog Projektontwikkeling BV

Dura Vermeer Bouw Hengelo BV

Loostad Vastgoedontwikkeling

Woningcorporaties:

Ons Huis

De Woonmensen

De Goede Woning

Sprengenland Wonen

De Stentor

Subsponsors

Bouwfonds Ontwikkeling

Dijkhof Bouw BV

Gelders Genootschap,

adv iesbureau voor Cultuurh istor ie en Ruimt elijke Kwal iteit

Installatie Techniek Apeldoorn BV

Moes Bouwbedrijf Oost BV

Nikkels Bouwbedrijf BV

Reinbouw BV

Veeneman Bouwonderneming BV

foto Harry Nobackfoto Harry Noback

]]>

Het programma van de Nacht van de Architectuur bestond uit een aantal pecha kucha’s van een stadspsycholoog en architecten  over verfrissende nieuwe ruimtelijke ideeën voor Apeldoorn. De introductie van de smaaktest Apeldoorn (www.smaaktestapeldoorn.nl) heeft menigeen geinspireerd om de test ook daadwerkelijk uit te voeren. De presentatie van de landschappelijke supermarkt gelegen in een metropolitaan stadspark door van BergenKolpa Architecten gaf zicht op nieuwe ontwikkelingsmogelijkheden aan de randen van Apeldoorn.

Publieksprijs 2011 foto Harry Noback

Moerbosch foto Harry Noback

Moerbosch foto Harry Noback

foto Harry Noback

foto Harry Noback

Tijdens de nacht van de architectuur op 25 november j.l. werd het entreegebouw van Architectenbureau Koen van Velsen door de vakjury tot winnaar gekozen.   Uit het juryrapport:  ‘Het gebouw is een chique verschijning die de jaren waarin entreekaartjes werden verkocht in een ‘koekoeksklokachtig;  kassahuisje voor altijd doet vergeten. Het verfijnd gematerialiseerde, luchtige bouwwerk is opgetrokken uit glas, natuursteen en staal. Met de bronskleur van de elegante hekwerken aan de buitenzijde voegt het zich prachtig in zijn omgeving – veel beter dan mogelijk was geweest met de toepassing van materialen die letterlijk aansluiten bij de natuur zoals hout. Door zijn ruimtelijke organisatie introduceert het gebouw een passend ceremonieel bij het betreden van de koninklijke terreinen. In een vrije improvisatie op het Barcelonapaviljoen van architect Mies van der Rohe, kreeg het een voorplein waar bezoekers op mooie dagen kunnen verpozen op de verzonken banken….’

Aanvang: 20.00 uur